Cùng với sự kiện này, một vấn đề cấp bách cũng đang được đặt ra trong công tác bảo tồn loại hình diễn xướng này.
Theo công ước mới của UNESCO, từ tháng 4-2006, việc công nhận diễn ra mỗi năm một lần với hai tên gọi mới: "Di sản phi vật thể của nhân loại" và "Di sản phi vật thể cần được bảo vệ" (dành cho những loại hình nghệ thuật có nguy cơ thất truyền). Nếu quan họ được vinh danh là di sản phi vật thể của nhân loại (sẽ được công bố vào tháng 9-2009, thì đây sẽ là di sản văn hóa thứ ba của Việt Nam được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, (sau nhã nhạc cung đình Huế và không gian cồng chiêng Tây Nguyên).


Ðược công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là vinh dự và tự hào không những của cộng đồng dân cư vùng Kinh Bắc xưa mà còn là niềm vinh dự, tự hào của nhân dân cả nước. Dân ca quan họ sẽ được bảo tồn theo quy định quốc tế và trách nhiệm của địa phương cũng nặng nề hơn vì khi đó quan họ không còn là của riêng Việt Nam nữa, mà đã trở thành di sản văn hóa của cả nhân loại.


Nhiều năm qua, cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân tỉnh Bắc Ninh đã đầu tư công sức, tiền của để khai thác, bảo tồn và phát triển dân ca quan họ, một loại hình dân ca giàu tính nhân văn và là sản phẩm riêng có của Bắc Ninh - Kinh Bắc. Cơ quan văn hóa đã khai thác, ghi vào băng từ hơn 200 làn điệu với hơn 500 bài quan họ. Ngày nay, dân ca quan họ đã phát triển và hoàn chỉnh cả về phương diện âm nhạc, lời ca và hình thức trình diễn. Các làn điệu quan họ ngày càng phong phú hơn và đều có phong cách riêng.


Trong nền văn học nghệ thuật dân gian Việt Nam, dân ca quan họ là một loại dân ca đặc sắc cả về âm nhạc và văn chương. Hát quan họ là một lối hát đòi hỏi tập luyện công phu và có tính tập thể với những lề lối, quy định bền chặt đã trở thành phong cách, được thực hiện nghiêm ngặt từ tổ chức đến hình thức diễn xướng. Lề lối của các bài quan họ cổ thường được hát ở nhịp độ chậm, bài bản, có nhiều tiếng đệm, lời phụ. Người hát những bài quan họ lề lối phải biết kỹ thuật hát vang, rền, nền, nảy, lấy hơi, nhả chữ... Quan họ cổ không cần nhạc đệm, không cần tăng âm, mi-crô nhưng vẫn vang và người nghe dễ dàng nghe được dù là trong những lễ hội đông người.


Ngày nay, không còn nhiều nghệ nhân có thể trình diễn quan họ cổ, nguyên bản, không cần nhạc đệm, không cần mi-crô, quan họ đã và đang có sự phát triển theo hướng "hiện đại", trên thực tế, quan họ "hiện đại" được biết đến nhiều hơn là biết đến quan họ cổ.


Ðoàn dân ca quan họ Bắc Ninh trong gần 40 năm hoạt động đã góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu, khai thác, giới thiệu, quảng bá dân ca quan họ và văn hóa quan họ với đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế. Nhiều câu lạc bộ quan họ ở các làng quan họ cổ và nhiều làng khác trong tỉnh cũng phát triển phong trào ca hát quan họ. Trong các hội làng cũng như trong các dịp kỷ niệm những sự kiện lớn của đất nước, của địa phương hoặc của từng ngành, từng cơ quan từ tỉnh đến cơ sở đều không thể thiếu chương trình diễn xướng quan họ.


Trong bối cảnh đó, việc bảo tồn và phát triển dân ca quan họ cần có một hướng đi đúng, phù hợp đặc thù của văn hóa quan họ, bảo tồn, khôi phục quan họ cổ và phát triển các giá trị cổ sao cho thích nghi với đời sống hiện đại. Cái cũ sống được trong đời sống hiện đại thì mới có giá trị và cái mới phải dựa trên nền tảng giá trị nhân văn của cái cũ, phù hợp giá trị văn hóa hiện đại.


Mô hình bảo tồn tốt nhất mà UNESCO đề xướng là bảo tồn trong cộng đồng, trong chính môi trường diễn xướng của loại hình nghệ thuật dân gian đó. Và, hơn ai hết, chính cộng đồng sở hữu di sản phải ý thức được giá trị sản phẩm văn hóa của mình, để rồi gìn giữ, phát huy nhân rộng. Khi nào người dân nhận thức được vai trò và ý nghĩa quan trọng của di sản và hành động cụ thể, thiết thực thì mới có cơ sở để bảo tồn có hiệu quả.


Ðặc trưng của dân ca quan họ là phải gắn kết chặt chẽ với lễ nghĩa, tín ngưỡng, lễ hội, cần đánh thức tiềm năng sáng tạo của cộng đồng bằng cách tổ chức lại các cuộc thi ứng tác quan họ trong lễ hội như ngày xưa. Chương trình "Hát đối quan họ" và "Ðậm đà khúc hát dân ca" do Ðài Phát thanh - Truyền hình tỉnh thực hiện vào các buổi tối cuối tuần là một trong những hoạt động góp phần tích cực vào việc quảng bá, nâng cao hiểu biết và kỹ năng diễn xướng quan họ trong cộng đồng dân cư, cần khuyến khích các thí sinh hướng mạnh vào việc sáng tạo, ứng tác, nhất là trong chương trình "Hát đối quan họ".


Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh Nguyễn Ðăng Túc cho biết: "Tỉnh đã và đang triển khai chương trình hành động hướng tới sự kiện quan trọng khi tổ chức UNESCO xét chọn dân ca quan họ là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Trước mắt tập trung tuyên truyền sâu rộng trong cộng đồng dân cư về giá trị của dân ca quan họ, động viên mọi người chung sức giữ gìn, bảo tồn tinh hoa văn hóa quan họ, khắc phục những biểu hiện lệch lạc trong khai thác và phát triển dân ca quan họ, chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở gắn quan họ với các lễ hội, phối hợp Viện Văn hóa - Nghệ thuật Việt Nam kiểm kê di sản và các nghệ nhân quan họ, đề xuất tiêu chí để tôn vinh các nghệ nhân, mở rộng việc quảng bá, truyền dạy quan họ cổ, khôi phục các lễ hội quan họ truyền thống, xúc tiến chuẩn bị Festival Văn hóa, Du lịch Bắc Ninh năm 2010, lấy dân ca quan họ làm nội dung chủ đạo.